ID-DWELL FI ZMIEN Il-HAKMA INGLIZA (part 1)

Ovvjament, min kien fil-militar jew qara dwaru jaf tajjeb kemm dan il-korp hu strett u ghajjur ghall-gieh ir-rekluti li jidhlu fih, u minhabba hekk, kull min kien jingagga fih ried ikollu kondotta nadifa. Bhala korp kien kontra d-dwell u ma’ riedx lill-membri tieghu jiddwellaw. Ironikament, ghalkemm bhala korp miltari kien jahfer lil dak l-ufficjal li jkun mistieden ghad-dwell, min kien jirrifjuta stedina ghad-dwell kien jibqa’ maghdud bhala gifa fost shabu, jitlef giehu maghhom u sahansitra l-karriera tieghu.

Fatt ckejken li jsahhah din t-tezi hu dak li gara fiz-zmien meta l-Gvernatur Hasting (1824 -1826 ) kien il-kmandant tat-truppi f’Malta. Darba ghazel persuna li kellha tkun promossa ghall-fizzjal fir-rigment tal-Maltin, izda meta sema’ li l-persuna maghzula darba gie mistieden ghad-dwell minn fizzjal iehor ta’ l-istess rigment u rrifjuta li jiddwella huwa regga’ lura d-decizjoni tieghu. Meta l-persuna kkoncernata semghet bid-decizjoni tal-kmandant talbet biex minnufih tkellmu, u meta matul it-tahdita taghhom zvelat mal-kmandant li hu kien diga’ ha sehem fi tliet dwellijiet ohra, Lord Hasting bla tlaqliq wiegbu, li kien ghajb ghalih li ma riedx jiddwella ghar-raba’ darba wkoll.

Insibu li sal-1841 darbtejn biss il-hatja gew arrestati u fiz-zewg okkazjonijiet instabet skuza u gew mehlusa. Izda fl-1842 l-istorja nbidlet, u beda jsir il-haqq ma’ min kien jinqabad jidwella kif se naraw f’dawn it-tliet kazi:

Fl-4 ta’ Mejju ta’ l-1802 qrib il-bieb tal-Forti tas-Salvatur l-Birgu sar dwell bejn il-kurunell Baylis tar-Rigment Sessex u l-kaptan Newman ta’ l-ewwel Battaljun tal-Lancashire Fusiliers. Ir-ragunijiet ewlenin li kkawzaw dan id-dwell u li fih il-kaptan Newman safa ferut gravi u miet fit-13 ta’ Mejju kienet mara u l-ghira sfrenata tal-kurunell Baylis. Dan il-kurunell gie arrestat, mixli bi qtil, imghoddi Qorti Marzjali u s-sentenza ntbaghtet l-Ingilterra biex tigi ffirmata mir-Re. Wara rrizulta, li l-kurunell Baylis gie mehlus, bl-iskuza li l-istedina ghad-dwell giet mibghuta mill-kaptan Newman u mhux minnu.

Kaz iehor ta’ dwell kien dak li sehh fl-ghodwa ta’ 20 ta’ April bejn John Williams, messman tal-bastiment Ingliz Regulus u l--logutenent David Calleway. Iz-zewgt irgiel flimkien ma’ parrinu wiehed erhewla lejn ghalqa fil-Furjana li kienet taghti ghal fuq Marsamxett bil-hsieb li jidwellaw sal-mewt jew sakemm il-parrinu jkun sodisfatt u jitfa’ l-kappell tieghu fl-art.

Fid-dwell intuzaw il-pistoli. Wara li hlew il-balal kollha bla hadd minnhom ma gie ferut, John Williams ried li ssewwu l-bicca ta’ bejniethom izda Calleway ma accettax. Ghalhekk il-parrinu tela’ l-belt biex jixtri l-polvri u rega’ lura ftit tal-hin wara. Iz-zewgt irgiel minnufih imlew mill-gdid il-pistoli taghhom, marru f’posthom ( tnax-il pass imbeghdin minn xulxin) u mas-sinjal tal-parrinu sparaw fuq xulxin, fejn Calleway baqa’ mejjet fil-post. John Williams gie arrestat u mixli bi qtil ta’ Calleway, izda wara l-process tieghu ntbaghtet talba lill-Gvernatur Sir Thomas Maitland (1813 -1824), dan wara li kellem lit-tliet imhallfin tal-Qorti kriminali u heles lil Williams.

Kaz iehor kurjuz hafna gara fl-10 ta’ Gunju 1809 bejn Pietru Dena’ u Karlu Buscioni. Dawn kellhom xi jghidu f’hanut mimli bin-nies fil-belt qrib sewwasew il-Lukanda La Diana. F’hin minnhom Dena’ stieden lill-avversarju tieghu ghad-dwell u ftehmu li jiltaqghu l-ghada xit-8 ta’ filghodu barra s-swar tal-belt.

Manwel Zanchini, habib tal-qalb ta’ Buscioni, meta sema’ li siehbu kien se jidwella mar isibu u pprova jdawwarlu hsiebu izda ma rnexxilux. Buscioni kien rizolut li jzomm kelmtu u talab lil Zanchini biex ikun parrin tieghu f’dan il-dwell. Zanchini accetta, mhux ghax qabel ma’ dan id-dwell izda ghaliex kien miksur ma’ Dena’.

F’hin wara Zanchini rega’ ltaqa’ ma’ Buscioni fl-istess kafe fejn qabel kienet inqalghet il-tilwima, u meta ntebah li siehbu kien qed jistenna lill-Dena’ biex imorru jidwellaw mill-gdid ipprova jdawwarlu hsiebu billi fakkru li l-kwistjoni li hu kellu ma’ Dena’ seta’ jgibha quddiem il-qorti. Meta Dena’, ghal xi raguni deher li ma zammx l-appuntament miftiehem, Buscioni hareg mill-hanut, u Zanchini wara ftit hareg ukoll.

F’hin minnhom, huwa u miexi wara siehbu, Zanchini osserva li fizzjal tas-suldati kien qed ighasses lil siehbu. Huwa minnufih rega’ lura fil-hanut, bil-hsieb li jghaddi minn triq ohra u jgharraf b’kollox lil siehbu. Izda hekk kif dahal fil-hanut lemah lil Dena’, mar fuqu, u talbu biex imur mieghu halli jlaqqghu ma’ Buscioni.

Peress li Dena’ kien miksur ma’ Zanchini rrifjuta t-talba tieghu u qallu li hu ma xtaqx li jkollu x’jaqsam mieghu. Hawnhekk Zanchini talbu biex jistennieh fil-hanut sakemm hu jmur ifittex lil siehbu u jghidlu li kien qed jistennieh.

Iz-zewgt ihbieb iltaqghu hdejn l-Qorti. Ftit wara Zanchini flimkien ma’ tfajjel mghobbi b’zewg xwabel hareg mill-belt u qaghad jistenniehom il-Furjana, izda meta ghadda il-hin u Buscioni ma deherx, huwa halla lit-tfajjel il-Furjana u rega’ dahal il-belt ifittex lil siehbu. Meta ltaqa’ mieghu, Buscioni qallu li Dena’ kien talbu skuza u ftehmu li jergghu jiltaqghu halli jirrangaw it-tilwima li kellhom bejniethom quddiem il-parrinijiet. Zanchini kuntent, rega’ lura lejn il-Furjana u ha x-xwabbel id-dar.

Peress li l-pulizija kienet saret taf b’dan id-dwell arrestat kemm lil Buscioni u lil Dena’ kif ukoll lil certu <anni Enrico li kien ser jaghmilha tal-parrin tieghu. F’dik l-epoka kienet drawwa li meta l-pulizija kienet tarresta xi nies ta’ kondotta tajba, minflok titfaghhom il-habs, huma kienu jigu mitluba li jibqghu maghluqa fi djarhom sakemm il-gustizzja tindaga l-kaz sewwa.

Fit-12 ta’ Gunju 1809 Buscioni kiteb ittra lill-imhallef tal-kriminal, u wara li stqarrlu li l-kwistjoni li kellu ma’ Dena’ kienet irrisolviet ruhha, talbu permess biex hu jithalla jmur il-qorti biex jitlob li jigi mehlus mill-arrrest u b’hekk ikun jista’ jkompli jiehu hsieb in-negozju tieghu. Dena’ wkoll kiteb ittra ohra lill-Gvernatur, fejn wara li gharrfu li l-kwistjoni li kellu ma’ Buscioni kienet spiccat talbu biex johrog digriet li bih jehles mill-arrest lilu u lil dawk kollha li kellhom x’jaqsmu mal-kwistjoni.

Ikompli...