Joseph Serracino writes about The Inquisitor's Palace in Birgu

Ma nkunx qed nghid xejn gdid li kieku kelli ntenni dak li jghidulna l-istorici taghna, li fil-bliet tal-Kottonera u madwarhom ghandna hafna siti ta’ importanza kbira ghall-istorja taghna. Ovvjament fil-Birgu nsibu l-aktar siti importanti ghaliex din il-belt hi l-eqdem belt fil-port taghna u nasal biex nghid li kull triq li tghaddi minnha ghandha l-istorja taghha.

Personalment kull bini antik li ghandu storja marbuta mieghu jaffaxxinani hafna. U propju llum quddiemi ghandi zewg ritratti interessanti ta’ wiehed mill-isbah palazzi li ghandna fil-Birgu, il-Palazz ta’ l-Inkwizitur – palazz storiku, mimli stejjer tal-biza’ u leggendi li jaf il-bidu tieghu fl-ewwel snin ta’ l-Ordni f’Malta, u li ghall-grazzja t’Alla ghadna ngawduh sal-lum. Peress li l-inkwizizzjoni f’Malta hi suggett li lili jinteressani hafna u ktibt ukoll xi artikli dwarha, kif wiehed jimmagina, lil dan il-palazz zortu kemm-il darba, xi kultant wahdi u drabi ohra ma’ xi hbieb li xtaqu jaqsmu mieghi l-hsibijiet taghhom fuq l-istorja mdemmija tieghu .

Fl-1574 dan il-palazz sar ir-residenza ufficjali ta’ l-Inkwizitur, li apparti r-renti ta’ l-Ordni, kull l-ewwel tas-sena kien jircievi 1040 skud minghand l-isqof. L-istorici jghidulna li qabel il-migja tal-kavallieri f’Malta ma kinitx tezisti l-inkwizizzjoni f’pajjizna, ghalkemm certi reati kienu jaqghu taht gurisdizzjoni diretta ta’ l-Inkwizitur +enerali ta’ Sqallija. Sa dak iz-zmien l-isfqijiet ta’ Malta kienu residenti fi Sqallija u d-djocesi kienet titmexxa mill-vigarju generali.

Il-migja tal-kavallieri fostna ghenet hafna biex l-Isqof Spanjol Domenico Cubelles jigi jghix f’Malta. Dan l-isqof, li jista’ jitqies bhala l-ewwel inkwizitur f’Malta kellu jhabbat wiccu ma’ tliet Gran Mastri, Juan d’ Homedes, Claude de la Sengle u Jean de la Valette li t-tlieta kellhom jiffaccjaw kazi serji ta’ erezija li dehru quddiemu. Wara mewtu, l-ghazla tal-Papa waqghet fuq Mons. Martino Royas li sar Isqof ta’ Malta u Ghawdex kif ukoll pro-inkwizitur. Minhabba tilwim serju li sikwit beda jinqala’ bejnu u l-Gran Mastru, il-kunsill ta’ l-Ordni talab lill-Papa biex inehhilu s-setgha tieghu fl-inkwizizzjoni. Il-Papa Gregorju XIII wara li gharbel sewwa l-kwistjoni li kienet inqalghet bejn l-Isqof u l-Kunsill ta’ l-Ordni ddecieda li jibda jahtar inkwizituri li ma jkunux isfqijiet ta’ Malta.

Ironikament, fi zmien il-hakma ta’ l-Ordni f’Malta kellna tliet qrati - ta’ l-Ordni li kienet tiggudika r-reati tal-kavallieri, ta’ l-Isqof li kien jiggudika l-htijiet tal-religjuzi u dik ta’ l-Inkwizitur li kien jiggudika reati kontra l-erezija jew il-fidi nisranija.

L-ewwel Inkwizitur ufficjali u delegat appostoliku li hatar il-Papa Gregorju XII fl-1 ta’ Dicembru 1574 kien Mons. Pietro Dusina li matul il-hatra tieghu pprova jirranga xi kwistjonijiet li kienu nqalghu bejn il-Gran Mastru Jean de la Cassiere u l-Isqof Martino Royas.

Interessanti hu l-fatt li mhux l-inkwizituri kollha li gew wara Dusina ppreferew li jghixu f’dan il-palazz li sa dak iz-zmien kien nieqes mill-kumditajiet u htigijiet mehtiega li kienet titlob id-dinjita’ ta’ Inkwizitur u biex fih isiru t-tribunali tal-qorti. Fil-fatt kien hemm diversi inkwizituri, fosthom Gian Battista Gori Pannellini, Tommaso Ruffo u Gio Francesco Stoppani li kienu strumentali biex dan il-palazz kbir inbidel f’bini residenzjali u gustizzjali.

L-erezija, offizi religjuzi, qari ta’ kotba kkundannati mill-knisja, tishir, uzu ta’ maghmul mit-Torok u d-dagha kienu xi whud mill-akkuzi li setghu facilment iwassluk quddiem l-Inkwizitur. Kull min kien jigi akkuzat u misjub hati ta’ xi whud minn dawn l-offizi kien jigi kkundannat u ssentenzjat il-habs. Reati aktar gravi kienu jinghataw sentenzi ta’ xoghol iebes u sahansitra anke ezilju. F’kazi fejn kienu jidhlu nisa, dawn kienu jintbaghtu f’xi monasterju jew jinghataw ghoti ta’ penitenzi spiritwali.

Jinghad li f’dan il-palazz kienu jsiru l-ehrex tribunali tal-gustizzja, fejn l-akkuzati kienu jixhtuhom f’celel zghar, u dan sahansitra kien isir fuq l-icken akkuza li ssir kontra taghhom. Ironikament kull akkuza kienet tkun wahda sigrieta u x-xellej qatt ma kien jinkixef.

L-akkuzati kienu jghaddu minn martirju mentali u fiziku kbir sakemm jippruvaw l-innocenza taghhom. Biex tinkiseb il-verita’ kollha, l-akkuzati kienu jghaddu minn diversi torturi, fosthom dak tal-kavalett ghalkemm mhux l-istorici kollha jaqblu li din it-tortura qatt intuzat f’Malta. Fil-fatt, l-uzu tat-tortura ‘dare la corda’ fejn persuna kienet tiddendel minn idejha u fl-istess hin jintrabtu oggetti tqal ma’ riglejha kienet issir f’kazi rari hafna u dejjem bil-permess specjali, aktarx wiehed mediku.

Hafna mill-akkuzati kienu jinzammu f’celel apposta, u l-hatja li kienu jigu kkundannati mit-tribunal kienu jghaddu hajjithom fil-guvi.

Sfortunatament tiltaqa’ ma’ stejjer fejn il-verita’ tal-kaz harget hafna snin wara, b’mod specjali f’kazi fejn ix-xellej jistqarr htijietu fuq is-sodda tal-mewt. Kaz simili kien meta mara xliet sacerdot b’gurament falz u gie mitfuh il-habs. Snin wara l-mara mardet serjament, u fil-pont tal-mewt stqarret il-gidba taghha. L-Inkwizitur minnufih heles lis-sacerdot mill-habs u ordna li ssir purcissjoni bis-sacerdot taht il-Baldakkin biex juri l-innocenza tieghu.

Fost il-62 Inkwizituri li kellna f’Malta 26 minnhom lahqu kardinali u 2 minnhom papiet - Fabio Ghigi (Alessandru VII) u Antonio Pignatelli (Innocenzo XII). Zewg Inkwizituri minnhom mietu f’Malta u Mons. Giovanni Pietralata difnuh fil-Knisja ta’ San Lawrenz il-Birgu waqt lil Mons. Carlo Cavalletti difnuh fil-Knisja ta’ Santa Tereza Bormla. Tajjeb li wiehed ifakkar ukoll li barra il-Palazz tal-Birgu, l-Inkwizitur Onorato Visconti fl-1625 kien bena l-Palazz tal-Girgenti bhala residenza tieghu tas-sajf.

Mal-wasla tal-Francizi spiccat l-Inkwizizzjoni f’Malta u dan il-palazz beda jintuza minnhom. Warajhom ghadda ghand l-Inglizi u beda jintuza bhala sptar. Peress li fit-Tieni Gwerra Dinjija l-Knisja tal-Lunzjata ntlaqtet bil-bombi, dan il-palazz beda jservi bhala Kunvent tal-partijiet Dumnikani u kien isir xi quddies fih.

Wara dan il-palazz gie attrezzat bhala muzew ta’ l-istorja Folkloristika ta’ pajjizna. Illum dan il-muzew storiku hu mfittex hafna kemm mill-Maltin kif ukoll mit-turisti, l-aktar minn dawk li jixtiequ jsiru jafu aktar dwar l-istorja ta’ l-inkwizizzjoni f’pajjizna.