Joseph Serracino writes about 'Il-Barrakki tal-Belt Valletta'

Fil-belt Valletta nsibu tliet gonna sbieh li ta' kuljum izuruhom  bosta Maltin u turisti. Hemm il-gnien ta' Hasting's, gnien kbir u kwiet fuq is-swar, sinonimu hafna man-namrati u l-gharajjes,  il-gnien tal-Barrakka ta' Fuq, ftit metri 'l boghod mill-Berga ta' Kastilja u gnien tal-Barrakka t' Isfel,  ftit passi 'l boghod mic-Centru tal-Mediterran ghall-Konferenzi. Quddiemi ghandi diversi ritratti interessanti ta' dawn iz-zewg Barrakki li jaghtu ghall-bahar, u li minnhom wiehed jista' jgawdi l-isbah veduti tal-Port il-Kbir.

Fotografu habib tieghi li dan l-ahhar iltqajt mieghu fil-Barrakka ta' Fuq qalli li biex wiehed ikollu veduta kompluta tal-Port il-Kbir, irid jigbed zewg ritratti, wiehed mill-Barrakka ta' Fuq u l-iehor mill-Gardjola tal-Isla. U nahseb li ghandu ragun! Ghax waqt li mill-Barrakka ta' Fuq wiehed igib tahtu xena pittoreska u panoramika tas-sbuhija naturali tal-port li tibda mill-Break Water (ghalkemm ma jidhirx kollu), bid-dahliet tal-Irnella tal-Kalkara, ta' Dockyard Creek (bil-bliet tal-Kottonera), il-French Creek bit-Tarzna, Kordin, u tibqa testendi sal-Marsa, mill-Gardjola tal-Isla, wiehed jista jkompli din id-dehra meraviljuza  b'dak kollu li ma jistax jara mill-Barrakka ta' Fuq.

Fil-fatt, mill-Gardjola wiehed jara veduta shiha mill-Marsa sal-Break Water u jitpaxxa bis-sbuhija u l-gmiel tas-swar gholjin tal-Furjana u tal-belt Valletta, bix-xtut ta' Lascaris u tal-Barrieri kif ukoll ghadd gmielu ta' siti storici li jzejnu din ix-xaqliba li taghti ghal fuq dan il-port storiku li hu meqjus bhala l-isbah port naturali li hawn fid-dinja.

Il-Barrakka ta' Fuq giet mibnija mill-kavallier Taljan Flaminio Balbiani fl-1651 fl-oghla nhawi tal-belt Velletta bhala gnien privat ghall-kavallieri Taljani. Originalment, il-parti fejn hemm l-arkati kienet msaqqfa, izda fl-1775, il-Gran Mastru Francisco  Ximenes de Texada kien issuspetta li xi gemghat ta' nies maghrufin ghall-veduti taghhom kontra t-tmexxija tal-Ordni kienu qeghdin jiltaqghu bil-mohbi f'dak il-post u ordna li jitwaqqghu s-soqfa. Jinghad li fl-1824 dan il-gnien infetah ghall-pubbliku.

Il-gnien tal-Barrakka ta' Fuq hu gnien storiku u mzejjen b'ghadd gmielu ta' monumenti ta' nies maghrufa Maltin u barranin li jfakkruna f' epoki differenti tal-istorja ta' pajjizna kif ukoll b' xoghlijiet ohra ta' skultura mahdumin minn artisti Maltin  fosthom ta' Sir Joseph Nicola Zammit, Lord Gerald Strickland, Giuseppe Cali, Sir Wiston Churchill, Kolonna tal-Hagar b' tifkira ta' Clement Martin Edward (segretarju tal-Gvernatur Sir Thomas Maithland), Rinaldo Sceberras, Sir Thomas Freemantle, Sir Henry Hotham, Les Cavroches u ohrajn.

Insibu wkoll  ghadd gmielu ta' lapidi kommemorattivi fosthom tal-Konvoj ta' Santa Marija ( 15 t' Awwissu 1942), lista tal-haddiema li mietu fuq il-vapur Moor (8 t'April 1941), tal-Poeta Ruzar Briffa (1906 -1963), t' Albert Einstein (1878 -1955).  

Fi tfuliti, l-istorja kienet kemmxejn differenti minn dik li naraw illum! Waqt li jien nimmagina li l-familji Maltin minn dejjem kienu jzuru dan il-gnien u jithennew bi gmielu, minflok turisti li naraw illum, ta' kull filghaxija, il-Barrakka ta' Fuq kienet tkun mizghuda bil-bahrin u fizzjali tan-Navy li kienu jitilghu bil-Lift mix-xatt tal-belt, u qabel ikomplu triqthom lejn il-hwienet tax-xorb u divertiment fi Strada Stretta jew f' Balzunetta, erhilhom jinfexxu fil-kant u jinbxu lil xulxin biex jigbdu l-attenzjoni ta' xi tfajliet, li xi whud minnhom ikunu dahlu hemm bil-hsieb biex jistennew jew jiltaqghu man-namrati taghhom.

Sintendi l-Barrakka ta' Fuq ma jzurhiex biss, koppji zghazagh bit-tfal, l-anzjani u t-turisti, izda wkoll bosta zghazagh, hafna minnhom namrati u gharrajjes, l-aktar fil-hin tal-brejk tax-xoghol taghhom u filghaxijiet.  Niftakar li f'zoghziti, fil-Hdud u fil-festi pubblici, strada Rjali kienet tkun mimlija guvintur u tfajliet jippassiggaw bil-hsieb li jaqbdu xi namrat jew namrata. Waqt li l-ghazla preferuta ta' xi  whud mill-mahbubin kienet tkun xi film talkies, ohrajn kienu jippreferu laqgha ghall-kwiet fuq wiehed mill-bankijiet fil-gnien jew fil-gallarija tal-Barrakka ta' Fuq. Jghidu li dan il-gnien ghandu xi seher ghax jigbed lejh lill-mahbubin! Jekk jezistix xi seher jew le fih jien ma nafx, izda minn xi kitbiet antiki li qrajt sibt li antikament hekk ukoll kien maghruf. Dan isostnuh ukoll diversi koppji anzjani li ghandhom tifkiriet sbieh tan-namur taghhom, proprju f' dan il-gnien tal-Barrakka ta' Fuq.

Lili l-Barrakka ta' Fuq ggibli nostalgija kbira ghax tfakkarni hafna f'missieri. F' kull qadja li kien ikollu l-belt,  (dak iz-zmien konna nuzaw il-Lanec tal-Pass u l-Lift) qabel nohorgu mill-Barrakka ta' Fuq, kien ihobb jaghti titwila lejn il-bastimenti tal-gwerra biex jara x' bastimenti dahlu jew hargu mill-port. Fi tfuliti l-Port il-Kbir kellu seher specjali ghax kien port haj u attiv hafna. Fil-fatt, ]afna min-nies li kienu jabitaw madwar iz-zewg portijiet kienu jhobbu l-flotta u jinteressaw irwiehhom f'kull bastiment (jew qoxra tal-gwerra kif kienu jsejhulha) li jidhol fil-port.

Il-Barrakka ta' Isfel huwa gnien pubbliku iehor fuq in-naha t' isfel fil-belt kapitali, ftit metri 'l boghod mic-Centru tal-Mediterran ghall-Konferenzi u tefgha ta' gebla 'l boghod mill-Forti Sant' Iermu.  Dan il-gnien li jiffrenkwentawh mijiet ta'  turisti u bosta familji li joqoghdu f'dawk in-nahat, hu kklassifikat bhala post ideali ta' serhan tal-mohh minhabba l-kwiet u s-serenita' li tirrenja fih. Hawn ukoll wiehed jista' jigbed sett ritratti ta' diversi veduti sbieh tal-Port il-Kbir,  kif ukoll iggib tahtek il-Break Water li hafna jqisuh bhala l-akbar bicca xoghol ambizzjuza li saret mill-Inglizi fil-bidu tas-seklu l-iehor (1903).

F' dan il-gnien pubbliku nsibu monumenti u lapidi li saru f'epoki differenti, izda bla dubju ta' xejn l-isbah fosthom hu dak ta' Sir John Alexander Ball (l-ewwel kummissarju Civili ta' Malta) li fl-imblokk tal-Francizi kien gie mahtur bhala l-mexxej ewlieni tal-Maltin. Dan il-monument mahdum fi stil Doriku huwa xoghol sabih ta' l-arkitett Antonio Pullicino u kien qam madwar £700.